Aromaterapia: olejki zapachowe (aromatyczne) cz II

olejki-eteryczne-2

Dzień dobry,

Zapraszam Was do kolejnego wpisu poświęconego aromaterapii i olejkom zapachowym. Ostatnio pisałam Wam o pochodzeniu i właściwościach olejków. Dzisiaj chciałam przybliżyć tematykę związaną z uzyskiwaniem olejków czyli w skrócie: jak to się robi, że roślinne olejki można zamknąć w małej buteleczce i dlaczego jest to ważne?

Z tego postu dowiecie się:

  • jak destylowano przed wiekami (nie mogłam sobie darować historii :-))
  • jak otrzymuje się olejki współcześnie (będzie film z laboratorium :-))
  • jakie są inne niż destylacja metody otrzymywania olejków
  • czy olejki można przygotować samemu w domu?

Zapraszam!

ps. polecam czytać z herbatą i ciasteczkiem u boku – to dość długi wpis :-)

Dlaczego odpowiedni sposób otrzymywania olejków jest ważny?

Tak jak pisałam wcześniej, olejki eteryczne to niezwykle skomplikowane pod względem chemicznym substancje – ich chemotyp (skład chemiczny) może się różnić nawet w obrębie jednego gatunku. Oznacza to, że wyodrębniając zapach trzeba być niezwykle starannym: chcemy zachować pożądane właściwości i równocześnie zestandaryzować olejek, tak, aby każda partia była do siebie podobna (inaczej trudno byłoby przewidzieć ich działanie, prawda?).

W jaki sposób przed wiekami wydobywano olejki eteryczne?

Nasi przodkowie cenili sobie piękne zapachy – używano ich w Indiach, Chinach, na Bliskim Wschodzie czy w Egipcie. Władysław Brud w książce “Pachnąca Apteka” pisze, że pierwsze świadectwa używania perfum pochodzą z 6000 lat przed naszą erą (z wykopalisk w Toxila – to są Indie). Niestety, nie udało mi się potwierdzić tej informacji – bezpiecznie można jednak przyjąć, że wielkie cywilizacje (Mezopotamska, Indyjska, Egipska) stosowały olejki i perfumy.

Jednym z najstarszych olejków zapachowych, uważanym za afrodyzjak, był olejek cedrowy – wedle legend, namaszczała się nim mezopotamska bogini miłości i wojny – Isztar. W poemacie o Gilgameszu bogini miłości rzecze:

Bądź moim kochankiem, wejdź do mego domu w zapach cedru. Dla ciebie uczyniłam się piękniejszą olejkiem i zapachem grzechu. Jestem jak miód… Pachnący olejek grzechu na mej skórze będzie dla ciebie ścieżką miłości, namawiając do pieszczot, których pożądam, aby wywołać twój uśmiech i szczęście.

Piękne, prawda? :-)

Pani nocy, bogini miłości: prawdopodobnie przedstawienie bogini Ishtar (obecnie w British Museum) – zdjęcie za Wikpedią.

Ishtar

Z umiłowania do perfum słynęli szczególnie Egipcjanie, potem zaś Rzymianie – którzy z umiłowaniem używali lawendy (tutaj przeczytacie więcej o historii i zastosowaniu lawendy).

W jaki sposób, nie posiadając laboratorium, wyodrębniano zapachy?  Destylacja.

Pierwotny sposób destylacji był używany już kilka tysięcy lat temu – do glinianego garnka wkładano daną substancję (np. kawałeczki drewna cedrowego), podrzewano powoli naczynie zaś zamiast przykrywki, przykrywano je wełną – molekuły zapachowe unosiły się do góry i zostały schwytane w wełnę.

Chińczycy w 4 wieku wymyślili metodę uzyskiwania destylatu, w X wieku znali ją również arabscy uczeni. Dzisiaj proces destylacji co do zasady przebiega tak samo jak przed wiekami, jednak zastosowanie nowoczesnej technologii pozwala na  u zyskanie olejków bardzo wysokiej jakości.

Destylacja z najstarszych metod pozyskiwania olejków –  to właśnie dzięki destylacji, jak niesie legenda, muzułmański uczony Awicenna stworzył swoją słynną wodę różaną – jej sława rozniosła się po całym średniowiecznym świecie. Do tej pory, olejek różany jest jednym z najcenniejszych istniejących olejków. Olejek różany był prawdopodobnie destyowany przed X wiekiem, ale to Awicenna rozsławił jego leczące duszę i ciało właściwości.

Awicenna: jeden z najwybitniejszych muzułmańskich uczonych. Rozpowszechnił min. destylację wody różanej (X wiek)

avicenna2painting

Jak przebiegała średniowieczna destylacja? (miejmy przed oczami średniowiecze z muzułmańskiego punktu widzenia: z punktu widzenia wysublimowanej, wysoko rozwiniętej cywilizacji, dla której nasze “wieki ciemne” były w rzeczywistości złotym wiekiem rozwoju).

Aby uzyskać pachnące perfumy, używano urządzenia zwanego albemikiem – w dużym skrócie w jednym naczyniu podgrzewano wodę z materiałem zapachowym – razem z parą wodą, przez szklaną rurkę, do drugiego naczynia przemieszczały się molekuły zapachu. Sprytne prawda?

Tak wygląda schemat takiej destylacji (zdjęcie za Wiki)

Distillation_by_Alembic

A tak perski albemik z XIII wieku (wydaje mi się, że brakuje mu górnej komory skraplającej). Ale i tak mi się podoba (zdjęcie za Wiki)

400px-Anbig_001

Destylacja olejków eterycznych dzisiaj.

Dziś destylacja jest popularną metodą uzyskiwania olejków, tyle, że jest dużo bardziej udoskonalona. Bardzo ważne są warunki destylacji, zwłaszcza temperatura, w której przebiegała: olejki zapachowe to lotne substancje i zbyt wiele ciepła może je zniszczyć.

Na poniższym filmiku możecie zobaczyć jak współcześnie wygląda proces destylacji. Jest to film promocyjny firmy Young & Living, jednak od 3:18 sekundy pojawia się laboratorium, gdzie jest pokazane w jaki sposób przebiega destylacja parą wodą, w niskiej temperaturze:

Jak wygląda destylacja parą wodną? (wizyta w laboratorium zaczyna się w 3:18s )
Dobrze, tyle o destylacji – jakie są inne metody uzyskiwania olejków?

 Rektfikacja:

Niektóre olejki pozyskuje się metodą rektyfikacji, co w skrócie oznacza, że oczyszcza się dany olejek z innych, nieporządanych elementów – pozyskuje się dzięki temu olejek o pożądanym przez producenta składzie.

Pozyskiwanie olejków metodą CO2.

Popularna metoda otrzymywania olejków. Czasem w książkach dotyczących aromaterapii lub ekologicznych kosmetyków spokacie się nawet z adntoacją: weź olejek taki a taki, uzsykany metodą c02.

Dzięki zastosowaniu dwutlenku węgla, w końcowym produkcie (olejku) zostaje złapancyh więcej substancji czynnych, niż w procesie destylacji. Cały proces przebiega bez udzialu ciepła, co również wpływa na jakość skłądników.

Rektyfikacja pozwala tak wyekstrahować składniki, że otrzymujemy stabilny i czysty skład chemiczny. Wedle niektórych, olejki pozyskiwane metodą CO2 są przyszłością aromaterapii (ponieważ można kontrolować ich skład chemiczny). Inni aromaterapeuci preferują jednak olejki pozyskiwane “tradycyjną” destylacją, ponieważ olejki pozyskiwane metodą C02 mają różny skład molekularny, który nie do końca jest zbadany.  To zapewne kwestia czasu :-)

[ dociekliwych zapraszam do zapoznania się z bibliografią]

Olejki rekonstruowane

 Informację o olejkach rekonsturowanych (reconstructed olis), podaję właściwie jako ciekawostkę.  W ramach eksperymentów próbuje się odtworzyć olejki eteryczne w laboratorium. Tego typu olejki mają specjalną nazwę: RCO (Reconstructed Oils – oleje rekonstruowane). Są bardzo zbliżone do olejków naturalnych, jednak brakuje im kilku, nieznanych jeszcze, elementów.

I jeszcze jedno pytanie:

Czy olejki zapachowe można przygotować samemu w domu?

Odpowiedź brzmi: raczej nie. Oczywiście, na upartego możecie kupić sobie szklany albemik i destylować, jednak po pierwsze nie będą to olejki tak dobrej jakości, jak te destylowane w laboratorium, po drugie zaś, nie będziecie pewni jaki jest ich skład chemiczny. Jednym słowem: gra nie warta świeczki.

W domu za to jak najbardziej można robić różnego rodzaju wyciągi, maceraty etc. jak na przykład Wodę Królowej Węgier :-)

Podsumowanie:

  • zapachy i olejki eteryczne były ekstrahowane od wieków
  • podstawową metodą wydobywania zapachu byłą destylacja – obecnie stosuje się ulepszoną formę destylacji, oraz inne metody ekstrakcji
  • dokładność w ekstrahowaniu olejków jest krytyczna, jeśli chodzi o jego końcową jakość.
  • olejków raczej nie da się przygotować samemu w domu, lepiej jest wybrać sprawdzonego dostawcę.

To tyle na dzisiaj.

Macie jeszcze herbatkę i  ciasteczko?:-)

roze-suszone-4510

Bibliografia – książki, z których korzystałam pisząc ten post:

Władysław Brud, Iwona Konopacka, Pachnąca Apteka – tajemnice aromaterapii, Łódź 2008.

Shirley Pricne, Aromatherapy for Health Professionals, (Aromaterapia dla służby zdrowia), edycja 4 e.

Katy Holder, A pinch of herbs

oraz wiedza własna :-)