Czosnek niedźwiedzi to niezwykła roślina, która cieszy się coraz większym zainteresowaniem nie tylko wśród smakoszy, ale także osób dbających o zdrowie. Ceniony za swoje liczne właściwości prozdrowotne oraz unikalny, czosnkowy aromat, świetnie sprawdza się jako składnik rozmaitych dań kuchni europejskiej. W tym artykule przyjrzymy się bliżej, dlaczego warto wprowadzić czosnek niedźwiedzi do swojej diety, jak go wykorzystać kulinarnie oraz jak samodzielnie uprawiać tę roślinę w przydomowym ogrodzie.

Czym jest czosnek niedźwiedzi?

Czosnek niedźwiedzi (Allium ursinum), nazywany także dzikim czosnkiem, to roślina wieloletnia, występująca dziko w wilgotnych lasach Europy, również w Polsce. Charakteryzuje się intensywnym czosnkowym aromatem, a jego liście przypominają liście konwalii. W Polsce objęty jest częściową ochroną gatunkową, dlatego też nie wolno go pozyskiwać bez zezwolenia ze stanowisk naturalnych. Wyjaśnia to po części dlaczego jest rośliną dość trudno dostępną na rynku. Dlaczego częściowa ochrona? Czosnek niedźwiedzi nie jest na skraju wymarcia, ale może być używany także jako roślina lecznicza – dlatego państwo zdecydowało się go chronić, żeby uregulować jego pozyskiwanie. Czosnek, jako roślina potencjalnie zagrożona (występuje w lasach liściastych z żyzną glebą, np. na Mazurach, Podlasiu, w Małopolsce), jest także wpisany do Polskiej Czerwonej Księgi Roślin i Grzybów.

Co ciekawe, czosnek niedźwiedzi to nazwa nie tylko polska (np. w Anglii jedna z jego nazwa, to Boar’s Garlic) – według podań to właśnie czosnek niedźwiedzi zjadały niedźwiedzie po przebudzeniu się z zimowej hibernacji.

Czosnek niedźwiedzi – właściwości

Czosnek niedźwiedzi posiada liczne właściwości prozdrowotne:

• Działanie antybakteryjne i przeciwwirusowe.
• Wspomaganie układu odpornościowego.
• Obniżanie ciśnienia krwi i poziomu cholesterolu.
• Wspomaganie trawienia i działanie przeciwpasożytnicze.

Ma praktycznie wszystkie właściwości „zwykłego” czosnku, jest bogaty w witaminę A, B, C. Liście czosnku niedźwiedziego mają tą przewagę że:

• ładnie wyglądają,
• nie pozostawiają tak intensywnego zapachu, którego trudno się pozbyć,
• są lepiej trawione niż czosnek – jeśli ktoś miał np. problemy z wątrobą, a lubi czosnek, to doceni tę zaletę.

Czosnek niedźwiedzi – przepisy

Czosnek niedźwiedzi można wykorzystać w kuchni wszędzie tam, gdzie potrzebujemy czosnkowego smaku. Najczęściej wykorzystywany jest w:

• sałatkach i surówkach,
• zupach i sosach,
• pesto i pastach kanapkowych,
• daniach z makaronem i pierogach.

Sprawdź przepisy:

• Czosnek niedźwiedzi – zielone pesto z pistacjami
• Curry z czosnkiem niedźwiedzim
• Bułeczki z czosnkiem niedźwiedzim i chrzanem
• Makaron z czosnkiem niedźwiedzim

Świeży dziki czosnek jest chyba najlepszy, ale dość trudno dostępny. Liście, zwłaszcza młode, mogą służyć do sałatek.  Można go także ucierać np. do pesto, zapiekać w ciastach etc. Zblanszowany, straci ostry smak.

Moja wiedza nabyta niedawno: 5 kg czosnku to trochę za dużo 🙂

Najlepiej przechowywać go w lodówce, lekko spryskanego wodą i dość luźno ułożonego (np. w papierowej torbie), żeby długo został świeży. Ale co zrobić, jeśli tak jak ja, macie więcej czosnku niż możecie zjeść, lub jeśli chcecie po prostu zachować jego smak na później? Jest kilka sposobów:

• Mrożenie: chyba najbardziej oczywisty sposób. Ja zamrażam w dwóch formach: czosnek w całych liściach oraz przemielony przez maszynkę do mięsa. Czosnek zmielony w maszynce ma bardziej intensywny smak, można go wykorzystywać podobnie do szpinaku etc. Trochę czosnku włożyłam także do foremek na kostki lodu – będę miała gotowe porcje.
• Zanurzenie w oliwie: czosnek pocięłam na kawałeczki i zalałam mieszanką oleju i oliwy. Można przechowywać przez kilka tygodni.
• Pasteryzacja: czosnek podobno można zapasteryzować: nie wiem jak się zachowuje, jeśli chodzi o pH – zapewne trzeba dodać sok z cytryny, żeby nie rozwijały się bakterie.
• Podobno można czosnek też kisić tak jak ogórki, wtedy pozbywamy się goryczki. Mam tę informację od sprawdzonej osoby tj. od osoby, która dostarczyła mi owe 5 kg.
• Suszony czosnek niedźwiedzi: dość łatwo dostępny np. w sklepach eko, na stoiskach z przyprawami – niestety, praktycznie nieporównywalny w smaku ze świeżym. Jeśli używam czosnku suszonego, to namaczam go wcześniej w wodzie albo zalewam olejem, żeby troszkę wydobyć smak – ale jest mało czosnkowy.

Czosnek niedźwiedzi – uprawa

Czosnek niedźwiedzi można posadzić sobie w ogrodzie. Jest rośliną silnie inwazyjną, więc trzeba przemyśleć, w którym miejscu go posadzimy.

Czosnek niedźwiedzi lubi cieniste, wilgotne miejsca, idealne są ogrody leśne lub półcieniste zakątki działki. Rozmnaża się za pomocą bulw. Sadząc go, należy pamiętać, by sadzonki pochodziły z legalnych, sprawdzonych źródeł.

Kiedy zbierać czosnek niedźwiedzi?

Czosnek niedźwiedzi to roślina wybitnie sezonowa. W marcu pojawiają się pierwsze listeczki – to prawdziwe nowalijki i można je dodawać do sałatek! W kwietniu liście stają się coraz dłuższe i twardsze: nadają się wtedy do wszelkiego rodzaju przetworów (o czym dalej). W maju roślina wypuszcza piękne, białe kwiaty, które także są jadalne – można je dodawać np. do sałatek  (informację o jadalności kwiatów cytuję za chyba najbardziej doświadczoną zielarką w U.K, Jekką Mc Vicar – w PL spotkałam się z informacją, że kwiaty nie są jadalne, ale powiedzmy, że wierzę osobie z trzydziestoletnim stażem zielarskim, której książka jest akceptowana przez British Royal Herb Society). Niestety, z czasem liście stają się twarde i łykowate i w połowie maja nie nadają się już do jedzenia – najlepsze w smaku są wtedy, kiedy roślina jeszcze nie kwitnie. W lecie liście zanikają zupełnie, by odrodzić się na wiosnę.