Ekstrakty CO₂ – czym są, jak działają i czym różnią się od olejków eterycznych?

Ekstrakty CO₂ to dla wielu osób wciąż nowinka, choć z roku na rok zdobywają coraz większą popularność. Coraz częściej pojawiają się w kosmetykach funkcjonalnych, w perfumerii naturalnej, a nawet w aromaterapii, gdzie niektórzy określają je mianem „przyszłości aromaterapii”. Dzięki wyjątkowemu sposobowi pozyskiwania wyróżniają się intensywnością działania, pełnym składem roślinnym i bardzo wysoką czystością – cechami, które sprawiają, że wiele osób zaczyna interesować się nimi równie mocno co tradycyjnymi olejkami eterycznymi.

Ale… czym tak naprawdę są ekstrakty CO₂? Sama nazwa bywa myląca i potrafi wywołać niepotrzebne skojarzenia, jakby był to produkt syntetyczny lub sztucznie modyfikowany. Dlatego w tym artykule przyglądamy się im bliżej, wyjaśniamy, jak powstają, do czego można je stosować i obalamy najczęstsze mity na ich temat.

Co to jest ekstrakt CO₂?

Ekstrakt CO₂ to roślinny koncentrat otrzymywany w procesie ekstrakcji dwutlenkiem węgla pod wysokim ciśnieniem. W odróżnieniu od olejków eterycznych, które powstają głównie w wyniku destylacji parą wodną, ekstrakty CO₂ zachowują znacznie szersze spektrum naturalnych związków roślinnych – także tych, które są zbyt ciężkie lub zbyt delikatne, by przetrwać wysoką temperaturę destylacji. Dzięki temu ich zapach jest często „pełniejszy”, bardziej zbliżony do świeżej rośliny, a skład chemiczny bogatszy i stabilniejszy.

Choć może brzmieć to jak zaawansowana technologia, sama idea jest bardzo prosta: wykorzystać CO₂ jako naturalny, bezpieczny „rozpuszczalnik”, który po zakończeniu procesu całkowicie odparowuje, pozostawiając czysty ekstrakt roślinny. Bez resztek chemikaliów, bez podgrzewania surowca i bez utraty wartościowych składników.

Jak powstają ekstrakty CO₂?

Ekstrakty CO₂ powstają w procesie ekstrakcji z wykorzystaniem dwutlenku węgla pod bardzo wysokim ciśnieniem. W takich warunkach CO₂ przechodzi w tzw. stan nadkrytyczny (hiperkrytyczny) – nie jest już ani typowym gazem, ani cieczą, lecz łączy cechy obu tych stanów. Dzięki temu może skutecznie przenikać przez surowiec roślinny i „wyciągać” z niego związki aromatyczne oraz substancje aktywne.

Cały proces odbywa się w szczelnie zamkniętej, stalowej komorze pod ciśnieniem sięgającym nawet 200 razy więcej niż normalne ciśnienie atmosferyczne, przy jednocześnie niskiej temperaturze (około 31°C). Krótki czas ekstrakcji i brak intensywnego podgrzewania sprawiają, że delikatne składniki roślinne nie ulegają zniszczeniu.

Przez to jak wygląda ten proces, ekstrakty CO₂ bywają nazywane „aromaterapią przyszłości”. Dlaczego? Już tłumaczymy:

• z mniejszej ilości rośliny można uzyskać więcej gotowego ekstraktu CO₂,
• ekstrakty CO₂ zawierają związki, które nie przechodzą do olejków eterycznych podczas destylacji,
• niskotemperaturowy proces chroni delikatne i wrażliwe składniki roślinne,
• po zakończeniu procesu dwutlenek węgla całkowicie odparowuje, nie pozostawiając żadnych pozostałości,
• w wielu przypadkach woda nie jest wykorzystywana wcale lub może być ponownie użyta,
• ekstrakty CO₂ niekiedy lepiej oddają aromat świeżego surowca niż klasyczne olejki eteryczne.

Głównym minusem tej pozostaje jednak wysoki koszt, ponieważ specjalistyczny sprzęt i złożony proces sprawiają, że ekstrakty CO₂ są droższe od tradycyjnych olejków eterycznych, dlatego na ten moment nadal są dosyć rzadko spotykane.

Dlaczego ekstrakcja CO₂ daje tak czyste ekstrakty?

Podczas ekstrakcji ciekły CO₂ działa jak naturalny rozpuszczalnik, rozpuszczając olejki, żywice oraz inne związki aromatyczne obecne w roślinie. Po zakończeniu procesu ciśnienie zostaje obniżone, a dwutlenek węgla całkowicie odparowuje, powracając do postaci gazowej. W rezultacie pozostaje czysty ekstrakt roślinny, bez pozostałości chemicznych rozpuszczalników.

Z tego względu ekstrakty CO₂ często uznawane są za bezpieczniejszą i bardziej naturalną alternatywę dla np. absolutów.

Zastosowanie ekstraktów CO₂ w aromaterapii i pielęgnacji

Ze względu na bogaty skład i wysoką koncentrację substancji aktywnych ekstrakty CO₂ stosuje się wtedy, gdy zależy nam na szerszym działaniu roślinnym niż to, które oferują klasyczne olejki eteryczne.

Szczególnie znajdują zastosowanie m.in.:

• w mieszankach regenerujących skórę i wspierających gojenie naskórka,
• przy łagodzeniu miejscowego stanu zapalnego,
• w produktach o działaniu ochronnym i antyoksydacyjnym,
• w formulacjach wspierających równowagę mikrobiologiczną skóry.

Oczywiście, w zależności od wybranego ekstraktu.

Po ekstrakty CO₂ sięga się również w sytuacji, kiedy olejek eteryczny nie oddaje naturalnego aromatu rośliny lub gdy potrzebne jest dłuższe, stabilniejsze oddziaływanie na skórze. W praktyce terapeutycznej ekstrakty CO₂ stosuje się miejscowo, w odpowiednich rozcieńczeniach jako element formulacji przeznaczonych do pracy z podrażnioną, reaktywną lub przeciążoną skórą, a także w preparatach wspierających redukcję dyskomfortu mięśniowo-powięziowego.

Ekstrakty CO₂ a olejki eteryczne – najważniejsze różnice

Choć ekstrakty CO₂ i olejki eteryczne pochodzą z tych samych roślin, różnią się zarówno składem, jak i charakterem działania. Wynika to bezpośrednio z odmiennej metody pozyskiwania, która decyduje o tym, jakie związki trafiają do gotowego produktu.

Skład chemiczny i „pełne spektrum”

Olejki eteryczne zawierają głównie lekkie, lotne związki aromatyczne, które dobrze znoszą destylację parą wodną. Ekstrakty CO₂ również zawierają olejki eteryczne, jednak nie są one jedynym ich składnikiem. W zależności od rośliny frakcja olejku eterycznego może stanowić od kilku do nawet kilkudziesięciu procent składu ekstraktu, a w niektórych przypadkach sięgać nawet 80–95%.

Poza olejkami eterycznymi ekstrakty CO₂ obejmują także cięższe i mniej lotne związki roślinne, które nie przechodzą do destylatu – żywice, woski, kwasy tłuszczowe, fitosterole czy wybrane frakcje terpenowe wrażliwe na temperaturę.

To właśnie ta kombinacja sprawia, że ich skład jest bardziej złożony i jeszcze bliższy naturalnemu profilowi surowca, a zapach i działanie może nawet wykraczać poza to, co oferuje sam olejek eteryczny.

Dobrym przykładem jest imbir. Olejek eteryczny z imbiru dla wielu osób pachnie bardziej suchą, ciepłą przyprawą niż świeżym korzeniem. Ekstrakt CO₂ z imbiru znacznie lepiej oddaje zapach świeżo przekrojonego kłącza, znanego z kuchni – jest soczysty, wilgotny w odbiorze, zielono-korzenny i wyraźnie roślinny.

Zapach i profil terapeutyczny

W praktyce oznacza to, że zapach ekstraktów CO₂ bywa głębszy, pełniejszy i mniej ulotny niż zapach klasycznych olejków eterycznych. Ich działanie jest zwykle spokojniejsze, ale jednocześnie bardziej całościowe, co sprawia, że dobrze sprawdzają się w pielęgnacji, perfumerii naturalnej oraz w formulacjach, w których zależy nam na dłużej utrzymującym się efekcie.

CO₂ select a CO₂ total – co oznaczają te nazwy?

Określenia CO₂ select (ekstrakt selektywny) i CO₂ total (ekstrakt pełnospektralny/całościowy) odnoszą się do tego, jak szerokie spektrum składników roślinnych zostało wyekstrahowane.

• Ekstrakty CO₂ select, jak nazwa wskazuje, mają bardziej selektywny profil – ich skład i konsystencja są bardziej zbliżone do olejków eterycznych, ale bez strat wynikających z wysokiej temperatury destylacji. Zachowują zwykle lżejszy zapach i są łatwiejsze w zastosowaniu aromaterapeutycznym.
• Natomiast ekstrakty CO₂ total zawierają w sobie znacznie więcej substancji obecnych w roślinie, w tym cięższe frakcje, żywice i woski. Mają gęstszą konsystencję (często przypominającą melasę lub żywicę), głębszy zapach i bardziej wyraźne działanie, dlatego szczególnie cenione są w kosmetykach funkcjonalnych, preparatach regenerujących i perfumerii.

Zazwyczaj wybór między CO₂ select a CO₂ total zależy od tego, czy w konkretnym przypadku ważniejsza jest lekkość i aromat, czy maksymalne wykorzystanie potencjału rośliny.

Najpopularniejsze ekstrakty CO₂ i ich właściwości

Niektóre rośliny szczególnie dobrze nadają się do ekstrakcji CO₂, ponieważ pozwala ona zachować ich delikatne, a jednocześnie niezwykle cenne składniki aktywne. Poniżej znajdziesz kilka przykładów ekstraktów CO₂, które cieszą się dużym uznaniem w aromaterapii i kosmetyce naturalnej.

Nagietek CO₂

W praktyce nagietek CO₂ wybierany jest ze względu na działanie przeciwzapalne, regenerujące i ochronne. Sprawdza się w mieszankach dla skóry podrażnionej, reaktywnej i uszkodzonej, szczególnie tam, gdzie ważne jest wsparcie naturalnych procesów odbudowy naskórka. Dzięki obecności frakcji niewystępujących w olejku eterycznym jego działanie jest stabilniejsze i bardziej wielowymiarowe.

Rokitnik CO₂

Jednym z głównych powodów sięgania po rokitnik CO₂ jest jego silny potencjał regenerujący i antyoksydacyjny. Ekstrakt ten zawiera frakcje lipidowe wspierające barierę skórną, dlatego znajduje zastosowanie w produktach dla skóry suchej, osłabionej, dojrzałej lub narażonej na czynniki środowiskowe. Jest stosowany tam, gdzie skóra wymaga realnej odbudowy, a nie jedynie chwilowego ukojenia.

Rumianek CO₂

Ze względu na swój profil rumianek CO₂ wykorzystywany jest przede wszystkim do łagodzenia stanów zapalnych i zmniejszania reaktywności skóry. Dobrze sprawdza się w formulacjach dla skóry wrażliwej, skłonnej do podrażnień i zaczerwienień, a także w preparatach przeznaczonych do długotrwałego stosowania. W porównaniu z olejkiem eterycznym oferuje szersze, a jednocześnie łagodniejsze działanie.

Arnika CO₂

W przypadku arniki CO₂ kluczowe znaczenie ma jej wpływ na miejscowe stany zapalne, mikrokrążenie oraz napięcie tkanek. Z tego względu stosowana jest najczęściej do masażu, produktach po wysiłku fizycznym oraz w formulacjach wspierających pracę z dyskomfortem mięśniowo-powięziowym, np. w maściach. Jej zastosowanie ma charakter wyraźnie funkcjonalny i miejscowy.

Tymianek CO₂

Na tle innych ekstraktów tymianek CO₂ wyróżnia się silnym działaniem przeciwbakteryjnym i przeciwgrzybiczym, wynikającym z wysokiej koncentracji związków aktywnych. Wykorzystywany jest w preparatach wspierających równowagę mikrobiologiczną skóry, szczególnie w przypadku skóry problematycznej lub obciążonej. Przy odpowiednim rozcieńczeniu działa stabilniej i dłużej niż olejek eteryczny.

Oregano CO₂

Podobnie jak w przypadku tymianku, oregano wyróżnia się bardzo wysoką koncentracją związków o działaniu przeciwdrobnoustrojowym, dlatego stosowane jest przede wszystkim wtedy, gdy potrzebne jest silne, ale stabilniejsze i lepiej kontrolowane działanie niż w przypadku samego olejku eterycznego. Ekstrakt CO₂ jest także wykorzystywany jako uzupełnienie olejku z oregano, np. w formach kapsułkowanych przeznaczonych do użytku wewnętrznego, gdzie ważne jest łagodniejsze uwalnianie substancji czynnych.

Jak bezpiecznie stosować ekstrakty CO₂?

Ekstrakty CO₂ należą do surowców o wysokiej koncentracji i intensywności działania, dlatego uważa się, że ich stosowanie wymaga większej uważności niż w przypadku wielu olejków eterycznych.

W praktyce oznacza to, że bezpieczne stężenia ekstraktów CO₂ są zazwyczaj niższe niż zalecane stężenia dla olejków eterycznych pozyskiwanych metodą destylacji. Już niewielka ilość ekstraktu CO₂ potrafi nadać mieszance wyraźny aromat i zauważalne działanie pielęgnacyjne. Dla wielu osób jest to duża zaleta – buteleczka ekstraktu CO₂, nawet o pojemności 5 ml, może wystarczyć na bardzo długi czas.

Najczęściej ekstrakty CO₂ stosuje się jako składnik w pielęgnacji ciała, np. można je dodawać do olejów, balsamów, kremów czy kosmetyków funkcjonalnych, zawsze po odpowiednim rozcieńczeniu w oleju roślinnym lub innej fazie tłuszczowej.

Ekstrakty CO₂ potrafią zaoferować bardzo wiele – pod warunkiem, że używamy ich z wiedzą i szacunkiem do ich mocy.

Czy ekstrakty CO₂ są lepsze niż olejki eteryczne?

To jedno z najczęściej pojawiających się pytań, gdy mowa o ekstraktach CO₂. Odpowiedź nie jest jednak jednoznaczna — ponieważ ekstrakty CO₂ i olejki eteryczne to różne surowce, o innym charakterze i innym zastosowaniu.

Ekstrakty CO₂ wyróżniają się bogatszym składem i zapachem bliższym naturalnej roślinie, co sprawia, że doskonale sprawdzają się w kosmetyce funkcjonalnej, perfumerii naturalnej oraz w pracy z aromatem na skórze. Ich intensywność i stabilność są dla wielu osób dużą zaletą.

Z kolei olejki eteryczne, dzięki swojej lotności i prostszemu profilowi, pozostają niezastąpione w klasycznej aromaterapii – szczególnie w dyfuzji i w pracy z oddechem. Są też łatwiejsze w stosowaniu i bardziej intuicyjne dla osób początkujących.

Dlatego zamiast pytania „co jest lepsze?”, warto zapytać „co będzie lepszym wyborem w danym zastosowaniu?”. W praktyce ekstrakty CO₂ i olejki eteryczne często doskonale się uzupełniają, oferując różne, ale równie wartościowe możliwości pracy z roślinami.

Podsumowanie

Ekstrakty CO₂ nie są ani chwilową modą, ani zamiennikiem olejków eterycznych. To po prostu inny sposób pracy z roślinami – bardziej skoncentrowany, głębszy i wymagający większej uważności. Dla jednych będą ciekawym uzupełnieniem klasycznej aromaterapii, dla innych odkryciem, które zmieni sposób myślenia o zapachu i pielęgnacji.

Warto podejść do nich bez uprzedzeń. Zrozumienie, czym są ekstrakty CO₂ i jak je stosować, pozwala korzystać z ich potencjału świadomie, z szacunkiem do roślin, technologii i własnych potrzeb. A to właśnie taka aromaterapia ma największą wartość: oparta na wiedzy, doświadczeniu i wyborze, a nie na mitach.

***